PZPB o przetargu na Rail Baltikę: W przetargach nie ma wyjątków, bez względu na ich wartość

Przypomnijmy, w kilkumiliardowym przetargu prowadzonym przez PKP PLK jako najkorzystniejszą wskazano ofertę złożoną przez konsorcjum Mirbud – Torpol. Była to jednocześnie propozycja z najniższą ceną, wyceniona na 4,5 mld zł. To rozstrzygnięcie zostało jednak podważone w Krajowej Izbie Odwoławczej. Sprawa rozbiła się o karę środowiskową, która została nałożona na wybranego wykonawcę kilka lat wcześniej, a która nie została ujawniona w ofercie. Wskutek unieważnienia pierwszego wyboru inwestor wybrał następną w kolejności ofertę o wartości ok. 5 mld zł.

Sprawa wywołała spore emocje i dyskusje, w których m.in. zestawiana jest wartość kary będącej języczkiem u wagi – 15 tys. zł – w stosunku do wartości przedmiotu zamówienia – czyli ok. 5 mld zł.

Ważna jest równość

Głos w sprawie zabrał Polski Związek Pracodawców Budownictwa, który zwrócił uwagę, że w postępowaniach przetargowych każdy wykonawca podlega tym samym wymogom wynikającym z przepisów Prawa zamówień publicznych oraz dokumentacji przetargowej. To zasada równego traktowania wykonawców oraz przejrzystości procedur jest fundamentem uczciwej konkurencji i bezpieczeństwa wydatkowania środków publicznych.

Prezes PZPB Jan Styliński podkreśla, że system zamówień publicznych musi opierać się na pełnej przejrzystości i równym traktowaniu wykonawców, a obowiązek ujawniania informacji wymaganych przepisami nie jest kwestią uznaniową, lecz warunkiem uczciwej konkurencji. Jak zwraca uwagę, dopuszczenie sytuacji, w której jedni uczestnicy wypełniają obowiązki informacyjne, a inni tego nie robią, podważałoby zaufanie do całego systemu inwestycji publicznych.

Jak wskazuje w stanowisku w tej sprawie PZPB, należy odróżniać sytuację, w których przedmiotem sporu jest sama wysokość kary administracyjnej bądź umownej od tej, w której jest nim nieujawnienie kary, mimo że taki obowiązek wynika wprost z przepisów. – Prawo zamówień publicznych nie uzależnia obowiązku ujawnienia od wysokości sankcji – kluczowy jest sam fakt jej nałożenia oraz przedstawienie działań naprawczych (tzw. self-cleaning). Prawidłowe wykonanie takiego obowiązku spoczywa na każdym wykonawcy, biorącym udział w postępowaniu – skazuje PZPB. Dodaje, że nie chodzi o wysokość kary czy skalę inwestycji, lecz o zasadę – obowiązki informacyjne stanowią element bezpieczeństwa procesu i nie mogą być traktowane wybiórczo.
Jak wskazano, nawet fakt, że przetarg dotyczy projektu o wartości kilku miliardów złotych nie może wpływać na interpretację obowiązków wykonawców. Przepisy obowiązują wszystkich uczestników w jednakowym zakresie, niezależnie od wielkości kontraktu czy pozycji rynkowej podmiotów – wskazuje organizacja branżowa.

Cytowany w komunikacie dr Wojciech Hartung, adwokat w kancelarii Domański Zakrzewski Palinka podkreśla, że wymogi ustawowe obciążają w równym stopniu wszystkich wykonawców, a kluczową kwestią jest zakres tych obowiązków. Chodzi o to, żeby obowiązujące przepisy nie wprowadzały wymogów nadmiernych, bo nie służą one ani zamawiającym, ani wykonawcom.

Zarządzanie publicznymi finansami to odpowiedzialności, ale również publiczny obowiązek dotyczący wyboru oferty zgodnej z prawem i zdolnej do realizacji zgodnie z najwyższymi standardami – zwrócono uwagę w komunikacie. – System zamówień publicznych został zaprojektowany tak, by chronić interes państwa w sposób kompleksowy. Cena jest ważnym, ale nie jedynym kryterium. Równie istotne są zgodność z wymogami formalnymi, zdolność wykonawcza, doświadczenie i wiarygodność oferenta. Wybór wykonawcy, który nie spełnia wymogów proceduralnych, nawet jeśli oferuje niższą cenę byłby podważeniem całego systemu – czytamy.

Transparentność fundamentem postępowań

W stanowisku PZPB wskazano również, że transparentność postępowań, równe traktowanie wykonawców oraz konsekwentne stosowanie przepisów są kluczowe dla stabilności rynku inwestycji publicznych i bezpieczeństwa wydatkowania środków publicznych, a niejednolite bądź wybiórcze podejście do procedur przetargowych stanowiłoby niepokojące zjawisko. Tworzyłoby bowiem ryzyko zburzenia zaufania do systemu zamówień publicznych, opóźnień w realizacji kluczowych inwestycji oraz osłabienia postrzeganej wiarygodności Polski jako partnera inwestycyjnego.

Organizacja wskazuje, że celem jest wzmacnianie przejrzystości i przewidywalności reguł funkcjonowania rynku taki sposób, żeby sprzyjały one uczciwej konkurencji oraz sprawnej realizacji inwestycji o strategicznym znaczeniu dla rozwoju kraju.

Wypowie się sąd

W sprawie tego przetargu wypowie się jeszcze sąd, do którego wpłynęła skarga konsorcjum Mirbudu i Torpolu. Wykonawca odwołuje się m.in. do zasady proporcjonalności – strona publiczna, wskutek unieważnienia pierwszego rozstrzygnięcia, będzie musiała ponieść istotnie wyższe koszty realizacji inwestycji. Konsorcjum wskazuje również, że wspomniana kara była przedawniona w momencie wybory oferty. Mirbud z Torpolem wystąpili również do sądu o zabezpieczenie roszczenia do czasu rozstrzygnięcia sądu.